91 - وَ ما قَدَرُوا اللَّهَ حَقَّ قَدْرِهِ . آيه . يعنى خدا را آن‌گونه كه شايد و بايد نشناختند و به صفات او پى نبردند ، كسى او را بسزا نشناخت ، و كسى او را به سزاى او ندانست ، صفت و قدر خويش برداشت تا هيچ عزيز به عزّت او نرسيد ، و هيچ فهم حدّ او در نيافت و هيچ دانا قدر او را ندانست ! آب و خاك را با لم يزل و لا يزال چه آشنائى ! حدوث را با قدم چه مناسبت ، حق باقى در رسم فانى كى پيوندد ؟ و سزا در ناسزا كى بندد ؟ گر حضرت لطفش را ، اغيار به كارستى * عشّاق جمالش را ، اميد وصالستى ممكن شودى جستن ، گر روى طلب بودى * معلوم شدى آخر ، گر روى سؤالستى . . . قُلِ اللَّهُ ثُمَّ ذَرْهُمْ . آيه . اشارتى بليغ است به حقيقت تفريد و نقطهء جمع كه همّت يگانه كردن و حق را يكتا شناختن و از غير وى با او پرداختن است . عارفى بزرگوار گويد : دل وفا سوى او دار ، و غير او فروگذار ، گرفتار مهر او باش ، با غير او چه كار ؟ دنيا و آخرت در پيش اين كار چون ديوار ، دم زدن از اين حديث عارف را نيست جز عيب و عار ! كه عارفان بزرگ گفته‌اند : با خدا باش و ديگران واگذار ! [ آيات 99 - 93 ] ( تفسير لفظى ) 93 - وَ مَنْ أَظْلَمُ مِمَّنِ افْتَرى عَلَى اللَّهِ كَذِباً أَوْ قالَ أُوحِيَ إِلَيَّ وَ لَمْ يُوحَ إِلَيْهِ شَيْءٌ وَ مَنْ قالَ سَأُنْزِلُ مِثْلَ ما أَنْزَلَ اللَّهُ . كيست ستمكارتر بر خود از آن كس كه دروغ بر خداى نهد ؟ و بگويد كه به من وحى نازل شده ! درصورتىكه هيچ وحى و پيغامى به او نازل نشده و يا كسى كه گويد : منهم قرآن فروفرستم چنان كه خداوند فرستاده ؟ وَ لَوْ تَرى إِذِ الظَّالِمُونَ فِي غَمَراتِ الْمَوْتِ وَ الْمَلائِكَةُ باسِطُوا أَيْدِيهِمْ أَخْرِجُوا أَنْفُسَكُمُ الْيَوْمَ تُجْزَوْنَ عَذابَ الْهُونِ بِما كُنْتُمْ تَقُولُونَ عَلَى اللَّهِ غَيْرَ الْحَقِّ وَ كُنْتُمْ عَنْ آياتِهِ تَسْتَكْبِرُونَ . اگر ببينى ( اى محمّد ) هنگامى كه ستمكاران در سكرات مرگ هستند و فرشتگان دستهاى خود را به زخمهاى ايشان گسترده به آنها مىگويند جانهاى خود را بيرون دهيد و امروز روزى است كه پاداش شما عذاب خوارى است بسبب آنچه بر خدا ناسزا و ناحق مىگفتيد و از سخنان او گردن مىكشيديد ! 94 - وَ لَقَدْ جِئْتُمُونا فُرادى كَما خَلَقْناكُمْ أَوَّلَ مَرَّةٍ وَ تَرَكْتُمْ ما خَوَّلْناكُمْ وَراءَ ظُهُورِكُمْ وَ ما نَرى مَعَكُمْ شُفَعاءَكُمُ الَّذِينَ زَعَمْتُمْ أَنَّهُمْ فِيكُمْ شُرَكاءُ لَقَدْ تَقَطَّعَ بَيْنَكُمْ وَ ضَلَّ عَنْكُمْ ما كُنْتُمْ تَزْعُمُونَ . شما كه تنها و يگانه به ما آمديد چنان كه اوّل آفريديم ( تنها و لوت و بىكس ) و آنچه داشتيد و بشما داده بوديم از خدم و حشم همه را پس باز گذاشتيد و نمىبينيم شفيعان شما كه به دروغ مىگفتيد آنها با شما در شرك به خدا شريكند ! آن پيوند و پيوستگى كه ميان شما بود ببريد و پاره گشت ! و آنچه را كه به دروغ مىگفتيد يار و فريادرس شما هستند از شما دور شدند ! 95 - إِنَّ اللَّهَ فالِقُ الْحَبِّ وَ النَّوى يُخْرِجُ الْحَيَّ مِنَ الْمَيِّتِ وَ مُخْرِجُ الْمَيِّتِ مِنَ الْحَيِّ ذلِكُمُ اللَّهُ فَأَنَّى تُؤْفَكُونَ . خدا است كه شكافندهء تخم و هسته است و زنده را از مرده و مرده را از زنده بيرون مىآورد ، اين است خداى شما و كارهائى كه مىكند ، پس از چه سبب شما روى برمىگردانيد ؟ 96 - فالِقُ الْإِصْباحِ وَ جَعَلَ اللَّيْلَ سَكَناً وَ الشَّمْسَ وَ الْقَمَرَ حُسْباناً ذلِكَ تَقْدِيرُ الْعَزِيزِ الْعَلِيمِ . آن خدا كه شكافندهء روز است از شب و شب را براى آرامش قرار داد و خورشيد و ماه را براى شمارش ساخت ، آن است ساخته و باز انداختهء او كه توانائى است دانا !